Yer: Türkiye ve aynı zamanda küresel bir model
Tema: Genç sanatçıların çevrelerindeki diğer genç sanatçıları, mikro hibe, eğitim, mentorluk ve atölyeler yoluyla destekleyebileceği; gençlerin kültür-sanat alanında proje üretmesini teşvik eden, gençlere yönelik aktif katılım süreci imkânları yaratan bir gençlik çalışması ve yerel hibe modeli.
Çalışma: İrlanda’da ortaya çıkan GençBank, sonrasında uluslararası bir nitelik kazanarak 42 ülkede uygulanmış bir yerel gençlik hibe modeli. Türkiye’de 2021-2020 yıllarında Toplum Gönüllüleri Vakfı (TOG) tarafından uygulanan modelle, farklı şehirlerden gençlerin kültür-sanat, çevre, gençlik hakları, hayvan hakları, toplumsal cinsiyet, çocuk hakları gibi konularda farklı projeleri hayata geçirildi.
Hibe modeline göre uygulayıcı kurum (Türkiye örneğinde TOG gibi), yerelde belediyeler, sivil toplum örgütleri veya gençlik merkezleri gibi kurumlarla ortaklık kuruyor. Kurulan ortaklık çerçevesinde bir çekirdek gençlik ekibi oluşturuluyor ve bu ekip uygulayıcı kurum ve yereldeki ortak tarafından desteklenerek akranlarının projelerine mikro hibeler veriyor; eğitim ve buluşmalar aracılığıyla onların güçlenmesi için çalışmalar yürütüyor.
Model; gençlerin taleplerini yerelde hayata geçirebilmelerini ve liderlik becerilerini geliştirmelerini; aktif özneler olarak karar alma süreçleri ve mekanizmaları içerisinde yer alabilmelerini sağlamayı amaçlar. Sosyal sorumluluk ve/veya kültür-sanat alanında ihtiyaçlarına ve taleplerine uygun çözüm önerilerini gençler kendileri geliştirir; akranlarına sağlanacak hibe ve mentörlük desteği aracılığıyla da bu önerilerini uygulanır hâle getirebilir.
Hibe modeli, farklı araç ve yöntemler kullanarak iki farklı gruba etki eder:
- Çekirdek Ekip: Eğitimler ve buluşmalarla güçlendirilen, akranlarının projelerine hibe desteği sunan gençlik grubu. Yerel kurumlarla/belediyelerle doğrudan iletişim ve işbirliği içinde çalışır.
- Proje Sahibi Gençler: Akranlarından oluşan çekirdek ekip aracılığıyla uygulanmasını istedikleri proje fikirlerine hibe alan gençlik grubu. Proje fikirlerini sunarak başvuru yapan bu gençler, hibenin yanı sıra mentörlük, eğitim ve atölye desteği de talep edebilir.
Örneğin bir grup genç, mahallelerindeki bir barınağın iyileştirilmesi ve barınağa mama bağışı yapılması için bir konser düzenlemek istiyor. GençBank çekirdek ekibi aracılığıyla belediyeden ve uygulayıcı kurumdan destek alabilir; projelerini hayata geçirebilirler. Konser belediye tarafından tahsis edilecek bir mekânda düzenlenebilir; uygulayıcı kurum aracılığıyla gençler hayvan hakları alanında uzmanlarla buluşarak bu alanda eğitim alabilir. TOG Vakfı İğne Deliği Gençlik Merkezi’ndeki gençler 2016 yılında benzer bir proje hayata geçirerek hem Atakum’da genç sanatçılar için sahne açtı hem de bölgelerindeki barınak için bağış topladılar.
Gençler, mahallelerinde müzik, dans, yemek, sokak sanatı, video, graffiti gibi etkinliklere yer veren bir mahalle festivali düzenlemek de isteyebilirler. Bu noktada GençBank çekirdek ekibi gençlere festival organizasyonu konusunda atölye ve hibe desteği sağlayabilir ve fikir sahibi gençler, hayal ettikleri festivali hayata geçirebilir.
Etki:
GençBank, belediyeler ve uygulayıcı sivil toplum örgütleri için gençlerin aktif katılımını, beraber üretebilmesini ve yerelde söz sahibi olabilmelerini destekleyen önemli bir model sunuyor. Gençlerin taleplerini ve ihtiyaçlarını görünür hâle getiriyor.
Gençlerin yerelde kendi kültür-sanat etkinliklerini ve projelerini hayata geçirmesi çevrelerinde bir dönüşüme öncülük ederken, aynı zamanda belediyelerle aralarında kurulacak sürdürülebilir bağların oluşumuna da katkı sağlıyor.
Bir model olarak GençBank
Gençlerin görünürlüğü ve katılımı için destek mekanizmaları kurmak isteyen belediyeler için GençBank alternatif bir model teşkil ediyor. İhtiyaç duyulan atölyelerin, eğitimlerin ve buluşmaların kolaylaştırılması için gençlik alanında çalışan bir sivil toplum örgütü ile çalışılması bu modelin hayata geçirilmesinde dikkat edilmesi gereken kritik bir nokta.
Peki model hangi adımlarla hayata geçirilebilir?
Genç sanatçılardan bir araya gelen bir çekirdek ekip kurulur. Belediye içerisinde bir danışma kurulu gibi de hareket edecek bu ekip, bölgedeki gençlerin ihtiyaçlarının, taleplerinin ve çözüm önerilerinin karar alma süreçlerine dâhiliyetini destekleyebilir.
Bu çekirdek ekip sonrasında ise yerel genç sanatçıların gerçekleştirmek istediği kültür-sanat projelerini destekleyebilir.
GençBank modelinin önemli adımlarından biri, çekirdek ekipteki gençlerin yerel ölçekte gerçekleştireceği ihtiyaç analizleridir. Okul ziyaretleri, mahalle standları, sosyal medya gibi çeşitli yollarla akranlarına ulaşan gençler, onların talep ve ihtiyaçlarını rapor hâline getirir. Bu süreç, belediyelerin gençlerin kültür-sanat alanındaki taleplerini ve genç sanatçıların ihtiyaçlarını duyabilmesi için etkili bir araç işlevi görecektir.
Hibe modeli; genç sanatçılar için buluşmalar, mahalle etkinlikleri, kültür merkezlerinin genç dostu alanlara dönüşmesine dönük adımlar, atölyeler ve eğitimlerle desteklenerek daha kapsamlı bir yapıya kavuşturulabilir.
2022 yılında Toy Gençlik Derneği tarafından GençBank modelini uygulamak isteyen kurumlara yönelik hazırlanmış rehberler , modelin hayata geçirilebilmesi ve gençlik katılımının yarattığı değerler bağlamında kaynak olarak kullanılabilir.