|
|
|
Bu Sefer Bırakmadan
Beril Sarıaltun
|
Hiç bir işin peşi nasıl bırakılmaz ya da bu konu kararlılıkla nasıl sürdürülür diye düşündüğünüz oldu mu? Geçtiğimiz hafta dünya ahvalini konuşurken Türkiye’nin derdinin ötesini düşünemeyeceğimiz bir güne uyandık - yine.
Bundan iki hafta önce, 8 Mart’ta ilk bültenimizi -tekrar- yayımladığımızda “Bülten olan Kreşendo’yu hatırlayan var mı?” diye sormuştum. Yazıda bahsettiğim bültenin son sayısı Ocak 2023’te yayımlanmıştı. Sonra 6 Şubat depremi oldu, biz nerede neyi anlatıyoruz, konuşuyoruz, sözcüklerin anlamı var mı diye konuşurken bir bakmışız bülten inadından vazgeçmişiz. Oysa sonrasında kendimizce bu meselenin küçücük de olsa ucundan tutmuştuk. Kelimelerin, bir şeyler anlatmanın, konser yapmanın kifayetsiz olduğunu düşündürüyor bazen yaşadıklarımız. Ama bu sefer kendime şu sözü hatırlatmam gerekti: “bu sefer bırakmadan.”
Sevdiğim bir kültür insanının bana söylediği birkaç cümle aklıma geliyor nicedir. “Kendi gündeminin peşinde ısrarla devam edecek misin?” Gündem kendini farklı krizlerle hatırlatıyor nicedir. Yaptığımız işler “lüks” görülüyor, bakış açısı havada süzülüyor, altı oyuluyor - sen bir şekilde zeminde kalmaya çalışıyorsun.
İnat, isyan, kararlılık, mücadele… İnsanlık tarihi var oldukça bu kelimeler karşılığını barındıracak olayları tekrar tekrar karşımıza çıkarıyor. Kendi yaptığın işle de bunu hatırlıyorsun sürekli. Şarkılarda bunun izini sürüyorsun, bazen o izlerin yok olduğunu görmek bile yine bir şeyler anlatıyor bize. Bu bültene tekrar başlarken miras temasıyla başlıyoruz demiştik. Kendi hikayemize sahip çıkmanın, kendi mirasımızı yaratmanın bir biçimi yaptıklarımız. Bazen susmak da tercih ediliyor ama susmanın değil de bir şekilde bir söz söylemenin yolcusu olalım.
“Bize Miras Kalan İsyan: Riot Grrrl” yazısıyla açıyoruz bülteni. Müzik tarihinde isyankâr ruhların nasıl bir devrim yarattığını okumak iyi gelecektir. Kabına sığmayan müziklerin ilhamına inanıyoruz. Kreşendo’dan haberler, partneri olduğumuz müzik projesiyle ilgili. Müzisyen takipçilerimize selam olsun, işimizi (kararlılıkla) yapabiliriz - lütfen başvurunuz diyelim.
Bu sefer bırakmadan, kararlılıkla diye bitiyorum. Ulaşmak isterseniz mail adresim: beril@kresendobiz.com
|
|
|
|
|
|
|
Bize Miras Kalan İsyan: Riot Grrrl
|
Öykü Demir
Süper ülkemizde isyanı üstlenmeye her seferinde yeniden aşina olduğumuz gibi, kaosu bize benzeyen punk müziğin isyankar ruhuna da aşinayız. Peki, punk’ta isyanın kadınlar tarafından başlatılan en sert dalgası olan “Riot Grrrl” (sanıyorum en fazla İsyankar Kız!!! olarak çevrilebilir?) akımını duymuş muyduk? Gelin bize miras kalan bir hareket olan Riot Grrrl’e yakından bakalım.
|
|
90’ların başlarında, punk sahnesi de kalan neredeyse her şey gibi gibi erkek egemen bir alandı. Bunu değiştirmek isteyen bir grup kadın, punk sahnesindeki cinsiyetçiliği tartışmak üzere Olympia Washington’da toplanmış. Bu toplantı, kadınların “sesler birlikte güçlü” diyebilecekleri, sanatla direnişi büyütebilecekleri Riot Grrrl hareketinin başlangıcı olmuş. Riot Grrrl, adını 1991 yılında yayımlanan ve akımın da en büyük temsilcilerinden olan Allison Wolfe, Kathleen Hanna, Molly Neuman ve Jen Smith gibi isimlerin hazırladığı bağımsız fanzinden alıyor. Rivayete göre “girl” kelimesi, çocukluk döneminin güçlü özgüveninden yola çıkarak kullanılırken, “grrrl” şeklinde yazılması da hem kelimeyi aşağılayıcı hale gelmiş anlamından çıkarma, hem de öfkeli bir telaffuzu teşvik etme amacından doğuyor. Kelimenin 2 “r” ile de, 3 “r” ile de yazılması makbul. Karar sizin öfke seviyenize kalıyor yani.
|
|
|
Riot Grrrl hareketinin en önemli yanlarından biri, kadınların kendi kültürlerini yaratma amacı gütmesi. Ana akım müziğe veya eril punk sahnesine dahil olmaktansa, kendilerine ait bir alan oluşturmayı hayal eden Riot Grrrl, yalnızca müzik değil, aynı zamanda bir sanat ve aktivizm hareketi. Bikini Kill, Bratmobile, Heavens to Betsy, Huggy Bear gibi gruplar sahnede öfkeli, politik ve oldukça kişisel sözlerle cinsiyetçiliğe, ırkçılığa, homofobiye, patriyarkaya ve daha birçok şeye meydan okuyor. Akımın en ikonik şarkılarından “Rebel Girl”ün de sahibi olan Bikini Kill’in solisti Kathleen Hanna, konserlerde punk sahnesinin artan şiddetinden uzakta durmak isteyen kadınların müziği deneyimleyebilmeleri, anlayabilmeleri ve güvende hissedebilmeleri için “Girls to the front!” (Kızlar önlere!) diyerek onları yanına çağırıyor, mosh pit alanlarında kadınlar için yer açmaya çalışıyor. Bratmobile, punk sahnesindeki eril dille dalga geçer bir tavırla müzik sahnesinde var olurken, Heavens to Betsy cinsel şiddet ve travma gibi konuları ele alıyor.
|
|
Dediğimiz gibi Riot Grrrl hareketi, sadece müzikten ibaret değil. “Zines” adı verilen fanzinler bu hareketin en önemli iletişim aracı. Ana akım medya kadın hikayelerini çarpıtarak yansıttığından Riot Grrrller bir çözüm yolu olarak kendi yayınlarını oluşturuyorlar. Bu fanzinlerde manifestolara, bireysel deneyim ve hikayelere, sanata, edebiyata, punk sahnesinde son durumlara, ve tabii ki isyana dair yazılara rastlamak mümkün. Fotokopiyle çoğaltılan, elle hazırlanan fanzinler Riot Grrrl hareketinin DIY (Kendin Yap) ruhunu taşıdığından da yerleri ayrı.
|
|
|
|
90’ların sonuna doğru “girl power” (kız gücü) teması Spice Girls gibi ana akım pop müzik endüstrisi tarafından kullanılmaya başlandığında, bunu bir pazarlama aracı olarak görenler, bu yaklaşımın Riot Grrrl hareketinden gelen “girl power” algısını zedelediğini düşünenler olmuş. Bazıları bu “ticarileşme" nedeniyle Riot Grrrl'ün sona erdiğini düşünse de, kimileri onun şekil değiştirerek devam ettiğini savunuyor. Bugün Riot Grrrl'ün mirasını taşıyan bazı gruplar Dream Wife, Die Spitz, The Regrettes, Softcult, Mommy Long Legs, Pussy Riot... Hatta Pussy Riot hakkında detaylı bir Reels videosu da biz hazırlamıştık, ilginizi çekerse Instagram ve TikTok hesaplarımızdan ulaşabilirsiniz.
|
|
|
|
Neticede Riot Grrrl olmak için hiçbir zaman bir sertifikaya, karneye, belgeye, rozete gerek yok. Hatta belki konuya yalnızca punk veya müzik ekseninden bakmaya bile gerek yok. Makamların, mevkilerin, kuralların ve bizim olan sokakların her yanını saranlara, her köşeye yalnız başına yayılmaya çalışanlara geçit vermeyen, önlerde duran, ses çıkaran ve isyan bayrağını devralanlar kimse, bizim için en riot grrrl’ler de onlar.
|
|
|
|
|
Haftanın Şarkısı: Lola Young - Messy
|
Öykü Demir
|
|
30 Mayıs 2024'te yayımlanan “Messy”, aslında İngiliz şarkıcı Lola Young’ın ikinci stüdyo albümü This Wasn't Meant for You Anyway'in altıncı teklisi. Messy, bir süre TikTok’ta başka bir şey duyamayacağımız kadar popülerleşse de, sadece bir TikTok trendi olarak anılmaktan çok daha fazlasını hak edecek kadar kişisel, güçlü ve gerçek.
|
Lola, Messy’yi bir ADHD marşı olarak tanımlıyor ve şarkının hem eski ilişkisine hem de kendisiyle mücadelesine ışık tuttuğunu söylüyor: “Bazen çok dağınık, bazen çok düzenli olmak, içinde o dengeyi bulmaya çalışmak… ” Albümün genel teması da “Messy”, gibi Lola’nın kendi çelişkileriyle yüzleşme sürecini anlatıyor.
|
Messy, Lola için biten bir ilişkinin ardından bir “closure” şarkısı olarak başlasa da, yazdıkça şarkının aslında sadece ilişkisi hakkında olmadığını fark etmiş. İşler bir noktada kendine yönelttiği eleştirilere ve bitmek bilmeyen bir kabullenme sürecine varmış. Zaten belki bu kadar çok dinleyicinin şarkıyla bağ kurup sahiplenme sebebi de bu. Bir yandan da, bu sıralar ne tarafa dönsek kaçamadığımız “iyileşme, kendini sevme” temalı, teoride çok mantıklı ama nedense bir türlü bizde işe yaramayan içerikler üstüne “Ne istiyorsunuz benden, kim olayım be!” diye bağıran genç bir kadını duymak hepimize iyi geldi bence.
|
|
Sıradaki albümü şimdiden hazırda olan Lola, kariyerinin başından beri üzerinde çalıştığı formülü değiştirmeye niyetli değil. “Bozuk olmayan bir şeyi neden tamir edeyim ki?” diyor.
|
|
|
|
|
Kan, Ter, Gözyaşı’nda bu hafta işletmeci, DJ, fotoğraf sanatçısı ve aktivist Üzüm Derin Solak bizlerle.
|
Beyoğlu'nda queer’ler için daha güvenli alanlar diyebileceğimiz yerlerde çalışmaya garsonlukla başlamışsın. Daha sonra bu mekanların işletmecisi olmuşsun. Bu serüven nasıl başladı, nasıl devam ediyor?
|
|
Alaylı bir şekilde garsonlukla başladım Beyoğlu'nda. Büyük kaynaklara hiçbir zaman sahip olmadım. Bu vurguyu yapmamın sebeplerinden bir tanesi, bazen mekanlar benim sanılıyor. Oralar bizim değil, o mülkler bizim değil. Ben bir hafıza kartıyım. Hafıza kartını bir mekana takıyorum ve oradaki özlenilen, eğlenilen yeni verilerle de birlikte bambaşka bir şeye götürmeye çalışıyorum. Üzüm Bar’ı açtığımda akbil basacak param bile yoktu, Şişli'den oraya o iş görüşmesini yapmak için yürüyerek gelmiştim. Tabii ki kazandım, ama ortalama kazandım. Bunlar altyapısız bir ekonomik hayatta maalesef yeterli olmuyor. Tam arkasından karantinaya girdik ve işsiz kaldık. Dolayısıyla Üzüm Bar’a bir cesaretle gidip dedim, denemek istiyorum ben bunu. Bir yandan evet, ben iyi işler yaptığımın farkındayım ama öte yandan bu tamamen alan kıtlığıyla ilgili bir şey. Queer topluluklar en güvensiz zeminlerde yaşayan, en kırılgan gruplar oldukları için, kendilerini iyi hissettikleri ve onları dinleyecek bir yerlerde olmak istediklerinin farkındayım. Ve haliyle Üzüm Bar’ı açtım. Arkasından Şahika’dan teklif alınca kariyerim adına da harekete geçip teklifi kabul ettim. Çünkü özellikle translar için Türkiye'deki yaşamın bedelinin ne kadar ağır olduğunu biliyoruz. Ben de buna bağlı olarak kariyerimi oynamak istedim. Ya mülkünüz olmalı, ya kariyeriniz olmalı, çünkü öteki türlü sizi destekleyen pek bir şey yok hayatta kalmanız için.
|
|
|
Queer mekanlarda aslında insanlar tam olarak bir mekan-müşteri ilişkisi kurmuyor, bu kadar yakın çevreler, birbirini tanıyan insanlar olunca... Bunun avantajları nedir, dezavantajları nedir, ne düşünüyorsun?
|
|
Buradaki sevgiyi, saygıyı ve o ilgili olma meselesini anlıyorum, ya da benim politik tutumlarımdan dolayı insanların bana yükledikleri misyonların farkındayım. Bazen hiç kimseye sorulmayan hesapların bana çok daha fazla sorulduğunu gördüğümde ister istemez üzülüyorum. Çünkü tüm bu zaafiyetler sizi bir alana sıkıştırıyor, sizden çok iyi bir performans göstermeniz bekleniyor, ya da süper kahraman olmanız bekleniyor. Benim de zaman zaman hayatta çok ciddi problemlerim var ve her şeye enerjim yetmeyebiliyor. Bütün resme baktığımız zaman Türkiye gibi bir ülkede çok güzel işler yaptığımı düşünüyorum. Tüm baskılar içerisinde, tüm çeşitli ahlak zincirleri ve blokajları içerisinde ben olabildiği kadar tüm samimiyetimle bir şeylere dokunmaya çalışıyorum. İşte oralarda ortaklaştığımızda bunlar beni mutlu ediyor, etmiyor değil.
|
|
“Şu kısmı hakikaten çok zordu” diyeceğin bir tarafı var mı bu işin?
|
Genel olarak tabii ki sarhoş yönetimi, zor bir durum. Ama bu işin kanunu bu gibi. Bunun kimlik tarafında, eril bir dünyada var ediyoruz kendimizi. Sermayenin, mülklerin, ruhsatların sahipleri erkekler, onlar yönetiyor. Biz kendi hayatımızı devam ettirmek için uyum sağlamaya çalışıyoruz ve bir sürü şeyi dengelemeye çalışıyoruz.
|
Mekanı işletmeciliğinin yanı sıra DJ ve fotoğraf sanatçısısın. Bunlar nasıl başladı, nasıl devam ediyor?
|
|
Fotoğraf hep bir tutkuydu. Ben gençliğimden beri hep bir şeyler yapmak istedim ama bazen bazı üretimler kimi kimlikler için öyle kolay olmuyor. Çünkü siz sadece yaşamak için mücadele etmek zorundasınız. Neden fotoğraf olduğunun başka tarafları da var elbette. Fotoğrafı kendi başına çok sevdiğim gibi, ben disforisi yüksek trans kadınlardan bir tanesiyim. O yüzden çok geçmişime dair bir hafıza yok, kaybettim. Fotoğraf çekmeye başlayınca yakın çevremden başladım çünkü herkesle bir anım olsun istedim. Sonra tabii başka başka keşiflere dönüşüp daha derinlikli, zaman zaman politik, sanatsal açıdan bambaşka yerlere götüren, düşündüren, bambaşka şeylerin de kapısını açmış oldu. DJ'lik aslında çok ön planda tuttuğum bir şey değildi. Çok profesyonel bir yerden yapmadım ya da hayatımı üzerinden geçindirmedim. Neticede işin özüne dönüp baktığımızda mekancılıkta da, fotoğrafta da, müzikte de her zaman şöyle bir coşku vardır: keşfettiğim şeyleri birileriyle paylaşma duygusu. Bir anlamda bunların bu kadar değerli olmasının sebebi bir özne olarak varlık gösterebilmek. Azınlıklar bir şey yaptığı zaman o ilk olabiliyor, ve bu çok değerli bir şey. Çünkü hikayelerini en iyi öznelerin anlatabileceğini düşünüyorum ben.
|
|
|
Peki DJ'likte queer müzik yapmak ne demek? Queer müzik nedir sence?
|
Gece hayatındaki ezberleri kırmak bana çok queer geliyor. Yıllarca Türkiye'de zamanın queer mekanları elbette vardı, ama insanlar buralarda biraz daha dayatılmış müzikleri dinlemek zorunda kalıyorlardı. Bu kitlelerin bir sürü kültür dinamiği var. İnsanlar tabii ki kendilerine ait bir dille çalınan bir müziği duyduklarında mutlu oluyorlar. Ben bunu gerçekleştirdiğimi düşünüyorum. Yıllar içerisinde her ne kadar kimi beyaz çevreler tarafından eleştirilmiş olsam da, ne mutlu bana ki bunu yaptım. İşlettiğim mekanda Bülent Ersoy çalınıyor diye eleştirildiğim bile olmuştur. Kimlik mevzusu Türkiye'de çözülmüş bir mevzu değil, halen bir mücadele halinde, bir devinim halinde. Biz kimliklerin varlığını onların kültür öğeleriyle de biraz ön plana çıkarırız.
|
Sence şu an eğlence sektöründe elinde gücü tutan kadınlar olsa pratikte neler değişirdi?
|
|
Daha güvenli hissederdim. En başta psikolojik güvenlik çok daha farklı olurdu eminim. Neler değişirdi sorusunun cevabı o kadar geniş ki. Bence estetik değişirdi. Kesinlikle hitaplar değişirdi. Ben mekanlarda çalışırken küfür duymak zorunda kalmazdım mesela. Saygı dili önemli bir şey en temelde.
|
|
Kişisel anların yanı sıra daha toplumsal anları da fotoğraflıyorsun. Bunların sende iz bırakan etkileri neler oldu?
|
|
Feminist eylemlerden çok etkilendiğimi söyleyebilirim. Orada başka bir devrim yaşanıyor, başka bir coşku hakim, o yüzden beni çok heyecanlandırıyor. Zaman zaman orada çok farklı kadınlarla tanışmış olmak bana çok iyi geliyor. Bu yılki bir fotoğraf anı beni çok etkilemişti, bir babanın çocuğuyla beraber fotoğrafını çekmiştim eylemde. Ülkenin en büyük dominasyonu babalık ve erkeklik olduğu için, barışık ailelerin yetişmiş olması, sağlıklı ve güvende hisseden queer ebeveynlerin olması önemli bir şey. Bir tanesi de tutsak bir annenindi. Onunla göz göze olduğumuz, “Lütfen beni de çeker misin?” dediği bir an vardı, çünkü çaresizliğini anlatmak istediği birileri vardı. O da benim için özel fotoğraflardan bir tanesi.
|
|
|
Mekanında içip içip taşkınlık çıkartan müşteri mi? Yoksa DJ setin esnasında sürekli gelip istek şarkı yapan insan mı?
|
DJ'den şarkı istenmeyeceğini bir türlü anlatamadık insanlara. “Üzüm Türkçe pop yok mu? Üzüm şu şarkı yok mu?” Sarhoşu evine yolluyorum da DJ'den istek isteyene gelemiyorum.
|
Bir daha hiç türkü bara gidemeyecek olmak mı? Yoksa meyhanelerden vazgeçmek mi?
|
|
Bağlama çaldığım için evde kendi başıma idare ederim. Meyhane diyorum dolayısıyla.
|
|
|
|
|
|
|
|
Yetenek Gelişim Programları
|
Elif Işık
Kendimize bir ifade alanı yaratabilmek için adım atmanın, yolda olmanın ve kararlılık sergilemenin ne kadar değerli olduğunu bir kez daha anladığımız günlerdeyiz. Bu hafta, size müzisyenlerin yolculuklarını destekleyen eğitim ve projelerimizden bahsetmeye geldim. Kreşendo olarak bu kapsamda gerçekleştirdiğimiz projelerden biri olan “Benim Şehrim Benim Sesim”, British Council’in destekleriyle üç yıl boyunca kariyerinin başındaki müzisyen kadınlara yaşadıkları şehirleri müzikle yorumlama fırsatı sundu. İlk yıl “İstanbul”, ikinci yıl “İzmir, Diyarbakır, Gaziantep” derken, üçüncü yılında “Ankara ve Balkan ülkeleri” ile proje uluslararası bir boyut kazandı. Bu süreçte birbirinden güzel albümler ortaya çıktı. Merak edenler için dinleme linkleri aşağıda:
|
|
“Katılabileceğim güncel bir proje var mı?” diye soruyorsanız eğer…
|
Size yetenek geliştirme programlarımız kapsamında Türkiye’den yerel partner olarak destek verdiğimiz YAM Ensemble’ı duyurmak istiyoruz.
|
YAM Ensemble, Yunanistan, Almanya ve Türkiye’den genç müzisyenleri bir araya getirerek, Yidiş (klezmer), Yunan, Türk ve Sefarad müziklerinden oluşan kültürlerarası bir konser programı oluşturuyor. Bu yıl da sanat direktörleri Cantor Sarah Myerson ve Ilya Shneyveys ile birlikte müzik dolu bir süreç başlıyor.
|
Eğer 18-30 yaş arası bir müzisyenseniz ve bu projede yer almak isterseniz, detaylı bilgi ve başvuru için yiddishsummer.eu/yam adresini ziyaret edebilirsiniz.
|
|
Müzik projeleriyle ve Kreşendo’ya dair tüm sorularınız için ise bana ulaşabilirsiniz
|
|
|
|
|
|
|
|
|